Angst, fobie en trauma: de kracht van EMDR- en Auriculotherapie
Angst kan zich op veel verschillende manieren laten zien. Soms is er een duidelijke aanleiding, zoals een traumatische gebeurtenis. Soms lijkt een angst buitensporig groot ten opzichte van de situatie, zoals bij een fobie. En soms is er vooral een voortdurend gevoel van spanning, alertheid of onrust, zonder dat iemand precies kan verklaren waarom het lichaam en hoofd zo reageren.
Wat deze vormen van angst met elkaar gemeen kunnen hebben, is dat niet alleen gedachten een rol spelen. Ook het lichaam en het zenuwstelsel kunnen betrokken zijn. Iemand kan rationeel weten dat een situatie veilig is, maar zich toch angstig voelen zodra een bepaalde herinnering, plek, gedachte of lichamelijke sensatie wordt geactiveerd. Juist daarom kan het waardevol zijn om binnen een behandeling niet alleen aandacht te hebben voor wat iemand denkt, maar ook voor wat er in het lichaam gebeurt.
EMDR en Auriculo kunnen vanuit verschillende invalshoeken ondersteuning bieden. EMDR richt zich binnen de psychotherapie onder andere op de verwerking van belastende herinneringen en ervaringen. Auriculo kan als aanvullende interventie worden ingezet met aandacht voor ontspanning en het reguleren van lichamelijke spanning. De combinatie kan daardoor interessant zijn wanneer angst niet alleen psychisch, maar ook sterk lichamelijk wordt ervaren.
Wanneer angst blijft reageren alsof er gevaar is
Bij een traumatische ervaring kan het gebeuren dat het brein de gebeurtenis niet volledig verwerkt zoals gewone herinneringen. Een bepaalde geur, stem, beweging, plek of lichamelijke sensatie kan dan later opnieuw een sterke reactie oproepen. Het alarmsysteem lijkt op zo’n moment te reageren alsof het gevaar opnieuw aanwezig is.
Ook bij fobieën kan een vergelijkbaar mechanisme zichtbaar zijn. Iemand kan bijvoorbeeld weten dat een spin, lift, vliegtuig of bepaalde situatie in werkelijkheid geen direct gevaar vormt, maar toch een zeer krachtige angstreactie ervaren. Het lichaam reageert sneller dan het rationele denken kan bijbenen.
Dat kan behoorlijk verwarrend zijn. “Ik weet toch dat er niets aan de hand is?” is een gedachte die veel mensen met angst herkennen. Maar angst is niet uitsluitend een kwestie van weten. Het is ook een lichamelijke en emotionele reactie.
Daarom is het belangrijk om angst niet simpelweg weg te redeneren.
EMDR: ruimte creëren voor verwerking
EMDR, Eye Movement Desensitization and Reprocessing, is een psychotherapeutische behandelmethode die veel wordt toegepast bij traumatische ervaringen en PTSS. Tijdens een EMDR-behandeling wordt gewerkt met een belastende herinnering, terwijl de aandacht op een specifieke manier wordt verdeeld. Het doel is dat de herinnering op een andere manier kan worden verwerkt, waardoor de emotionele lading en de huidige verstorende betekenis kunnen verminderen.
Een belangrijk uitgangspunt is dat iemand niet hoeft te leren dat de gebeurtenis “niet erg” was. Wat er gebeurd is, kan daadwerkelijk ingrijpend of traumatisch zijn geweest. Het gaat er eerder om dat de herinnering een plek krijgt in het verleden en niet steeds opnieuw dezelfde alarmreactie hoeft op te roepen in het heden.
Bij angst en fobieën kan EMDR soms worden ingezet wanneer er een onderliggende ervaring, herinnering of betekenis meespeelt. Achter een angst kan bijvoorbeeld een eerdere schrikervaring, verlies van controle, vernedering of gevoel van onveiligheid liggen. Wanneer die onderliggende lading wordt geraakt en verwerkt, kan er hierdoor ruimte ontstaan voor een andere reactie op de huidige situatie.
Auriculo: aandacht voor het lichaam
Auriculo, of auriculotherapie, benadert het lichaam vanuit de gedachte dat stimulatie van specifieke punten op de oorschelp kan worden gebruikt als aanvullende interventie. In de praktijk wordt dit onder andere toegepast met aandacht voor ontspanning, spanning en het ervaren van lichamelijke rust.
Voor mensen die angst vooral lichamelijk ervaren, kan dat een waardevolle aanvulling zijn. Angst kan zich immers uiten als een versnelde hartslag, gespannen spieren, oppervlakkige ademhaling, een onrustig gevoel, trillen of een voortdurend gevoel van “aan” staan.
Door tijdens een behandeling ook aandacht te besteden aan lichamelijke regulatie, kan iemand leren herkennen dat er naast de angstreactie ook een andere lichamelijke toestand mogelijk is: meer rust, meer ruimte en een gevoel van veiligheid.
Auriculo vervangt daarbij geen psychotherapeutische traumabehandeling. Het kan wel als aanvullende interventie worden gebruikt binnen een bredere behandeling, waarbij wordt gekeken naar wat iemand op dat moment nodig heeft.
Juist bij angst, fobie en trauma is de verbinding tussen lichaam en psyche interessant.
Een herinnering kan lichamelijke spanning oproepen, terwijl lichamelijke spanning op haar beurt weer invloed kan hebben op hoe veilig iemand zich voelt.
Het belangrijkste is dat de behandeling aansluit bij de persoon. Niet iedere angst heeft dezelfde oorsprong en niet iedereen reageert op dezelfde manier.
Angst hoeft niet je hele wereld te bepalen
Een angstreactie ontstaat meestal niet zomaar. Het is vaak een poging van het brein en lichaam om iemand te beschermen. Soms blijft dat beschermingsmechanisme echter actief terwijl het oorspronkelijke gevaar al voorbij is.
Behandeling kan dan helpen om opnieuw onderscheid te leren maken tussen toen en nu, tussen werkelijk gevaar en een oude alarmreactie, en tussen spanning en veiligheid.
EMDR kan helpen om belastende ervaringen en herinneringen op een andere manier te verwerken. Auriculo kan binnen een behandeling aanvullend worden ingezet om aandacht te geven aan de lichamelijke kant van spanning en ontspanning.
Samen kunnen deze invalshoeken een bredere blik bieden op angst: niet alleen kijken naar de angst zelf, maar naar de mens die de angst ervaart.
Want uiteindelijk gaat het niet alleen om minder angst voelen. Het gaat erom dat iemand zich weer vrijer kan bewegen, situaties minder hoeft te vermijden en opnieuw vertrouwen kan ervaren in zichzelf, het eigen lichaam en de wereld om zich heen.