We zijn geneigd om te denken: als ik het voel, zal het wel waar zijn en dan willen we ook nog eens zo snel mogelijk van dit gevoel af. Soms weten we dat onze angstgevoelens irreëel zijn en toch hebben we ze steeds.
Je brein is een razendsnelle verhalenverteller
Stel: je stuurt iemand een bericht en er komt urenlang geen reactie. Je brein houdt niet van lege plekken. Dus die gaat invullen.
Heb ik iets verkeerd gezegd?
Waarom reageert die niet? Ben ik niet leuk genoeg?
Hij vindt me zeker vervelend.
Ze heeft vast geen zin meer in contact.
En voor je het weet, heb je niet alleen een onbeantwoord bericht, maar ook een compleet psychologisch drama geproduceerd. Inclusief gevoelens die daar perfect bij passen. Je voelt spanning, onzekerheid of verdriet en omdat je dat voelt, lijkt je interpretatie ineens nóg geloofwaardiger. Terwijl er waarschijnlijk helemaal niets aan de hand is.
Misschien zit die persoon in een vergadering. Misschien is de telefoon leeg. Misschien heeft hij het bericht gezien en denkt hij: daar reageer ik straks even uitgebreid op. Misschien… heeft hij inderdaad even geen zin om te reageren. Dat laatste kan natuurlijk ook.
Het punt is niet dat je gevoel onzin is. Het punt is dat je gevoel informatie geeft en niet automatisch de juiste conclusie.
Emoties zijn boodschappers
Ik vind emoties eigenlijk een beetje vergelijkbaar met het dashboard van een auto. Als er een lampje gaat branden, ga je ook niet met een hamer op het dashboard slaan omdat je van dat lampje af wilt. Je kijkt wat het betekent. Met emoties werkt dat eigenlijk hetzelfde. Boosheid kan bijvoorbeeld vertellen dat een grens is overschreden. Verdriet kan wijzen op verlies of gemis. Angst kan aangeven dat je brein gevaar verwacht. Schaamte kan je vertellen dat je bang bent voor afwijzing of beoordeling.
ACT (Acceptance and Commitment Therapy) helpt je om anders met emoties om te gaan. Het uitgangspunt is dat je leert deze gevoelens toe te laten zonder dat ze automatisch bepalen wat je doet. Je leert afstand te nemen van gedachten en gevoelens, te onderzoeken wat voor jou werkelijk belangrijk is en vervolgens keuzes te maken die daarbij passen. Kortom: je hoeft je niet altijd goed te voelen om toch goed voor jezelf te kunnen zorgen en stappen te zetten in de richting van het leven dat je wilt leiden.
Emoties kunnen óók oude alarmen activeren.
Soms reageert je brein op een situatie in het heden alsof je opnieuw in een oude, nare situatie zit. Een opmerking, afwijzing, ruzie of bepaalde plek/item kan bijvoorbeeld ineens sterke angst, boosheid of verdriet oproepen. Het oude alarm gaat aan, ook al ben je nu veilig. Met EMDR wordt samen met jou gekeken naar de herinnering of gebeurtenis die achter deze reactie kan liggen. Door de herinnering gericht op te halen en deze tijdens de behandeling op een specifieke manier te verwerken, kan de emotionele lading verminderen. De gebeurtenis blijft onderdeel van je geschiedenis terwijl de heftige reactie uitblijft. Je brein leert als het ware: dit is toen gebeurd en het is nu voorbij. EMDR werkt ook heel goed als je angst hebt voor toekomstige gebeurtenissen: paniek, fobie, faalangst etc. Want voor je brein maakt het niet uit of we werken met fictie, werkelijkheid, verleden, heden, of toekomst.