Je bent niet lui of chaotisch. Wellicht werkt je brein gewoon anders?
Door Karin (met een beetje hulp van AI)
Je bent je sleutels alweer kwijt. Je moest eigenlijk één mail beantwoorden, maar bent inmiddels een uur bezig met het uitzoeken van iets totaal anders. Je kunt urenlang hypergefocust zijn op iets wat je interessant vindt, terwijl het invullen van een simpel formulier voelt als een Olympische discipline. Je hoofd staat zelden echt uit. Of juist wel. Dan zit je voor je uit te staren terwijl je hoofd ergens drie dorpen verderop een compleet ander leven aan het leiden is.
Welkom in de wereld van neurodiversiteit.
Neurodiversiteit betekent simpel gezegd dat hersenen op verschillende manieren kunnen werken. Sommige mensen verwerken prikkels, informatie, emoties en sociale situaties anders dan gemiddeld wordt verwacht. ADHD, autisme, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid kunnen daar onderdeel van zijn. Daarbij bestaat dé ADHD'er, dé hoogsensitieve vrouw of dé hoogbegaafde helemaal niet. Gelukkig maar. Mensen zijn tenslotte geen IKEA-kastjes met een vaste handleiding. Deze blog is daarom vooral bedoeld als herkenning want (h)erkenning kan een mooi startpunt zijn om eens verder te kijken. Want soms helpt het enorm wanneer je eindelijk begrijpt waarom je al jaren tegen bepaalde dingen aanloopt.
ADHD bij vrouwen: druk hoofd, brave buitenkant
ADHD wordt nog steeds vaak gekoppeld aan een jongetje dat door de klas stuitert, zijn huiswerk vergeet en drie keer zijn pen kwijt is. Alleen kan ADHD bij vrouwen er behoorlijk anders uitzien.
- Bij ADHD-I, de overwegend onoplettende vorm, kan de buitenwereld vooral een dromerige, vergeetachtige of chaotische vrouw zien. Ze heeft honderd ideeën, begint enthousiast aan vijf dingen en vraagt zich vervolgens af waarom er zes maanden later nog steeds drie onafgemaakte projecten liggen.
- Bij ADHD-H ligt de nadruk meer op hyperactiviteit en impulsiviteit. Bij vrouwen zit die drukte regelmatig voor een groot deel aan de binnenkant. Een hoofd dat maar doorgaat, veel praten, voortdurend iets moeten doen, snel reageren of moeite hebben met verveling kunnen daar bijvoorbeeld bij horen.
- ADHD-C combineert kenmerken van beide vormen.
De vrouw met ADHD kan ondertussen prima functioneren. Ze heeft haar werk, haar gezin, haar afspraken en haar administratie misschien zelfs opvallend goed georganiseerd. Alleen weet niemand hoeveel energie dat kost. Ze heeft overal herinneringen voor ingesteld. Drie agenda's. Vijf lijstjes. Een alarm voor het alarm. Ze legt haar spullen altijd op dezelfde plek omdat ze anders gegarandeerd verdwijnen.
Waarom wordt het bij vrouwen zo vaak later gezien?
Omdat meisjes en vrouwen vaak ontzettend goed worden in aanpassen. Ze kijken hoe anderen het doen en doen dat vervolgens ook. Ze leren wachten op hun beurt. Ze houden zich in. Ze proberen georganiseerd te zijn. Ze willen niemand teleurstellen. Daar komt bij dat intelligentie veel kan opvangen. Een slim meisje kan jarenlang haar problemen compenseren. Ze haalt haar cijfers, ook al begint ze pas de avond ervoor. Ze redt zich wel. Ze is creatief genoeg om allerlei noodoplossingen te bedenken. Tot het leven ingewikkelder wordt. Een baan, een relatie, kinderen, mantelzorg, een huishouden, sociale verplichtingen en honderd kleine dingen die allemaal onthouden moeten worden. Dan blijkt ineens dat de hoeveelheid wilskracht waar je jarenlang op hebt gedraaid, ook een keer op kan zijn en dan heb ik het nog eens over onze hormonen en hoe die het hebben van ADHD beïnvloeden.
Mannen lijken soms drukker. Vrouwen zijn soms gewoon beter geworden in verbergen.
Dat is natuurlijk een generalisatie, want mensen laten zich gelukkig lastig in hokjes stoppen. Toch zijn er verschillen in hoe neurodiversiteit zich gemiddeld zichtbaar kan maken. Bij mannen wordt ADHD bijvoorbeeld vaker zichtbaar door impulsief gedrag, bewegelijkheid, conflicten, risicogedrag of moeite met regels en structuur. Bij vrouwen zie je vaker de andere kant: perfectionisme, pleasen, overcompenseren, piekeren, jezelf voortdurend corrigeren en na een drukke dag compleet leeglopen. Een man kan tijdens een gesprek drie keer door iemand heen praten. Een vrouw kan ondertussen denken: hou je mond, wacht je beurt af, luister, kijk haar aan, reageer normaal, praat vooral niet te veel. De buitenwereld ziet vervolgens een keurige, rustige vrouw. Haar hoofd ziet er ondertussen uit als Schiphol op een vrijdagmiddag.
AuDHD: twee systemen die soms tegelijk aan het stuur zitten
AuDHD wordt gebruikt wanneer ADHD en autistische kenmerken samen voorkomen. Dat kan een interessante combinatie geven. ADHD kan zeggen: Leuk! Spontaan! We gooien alles om! Autistische kenmerken kunnen zeggen: Prima, maar ik wil wel graag drie weken van tevoren weten hoe laat we vertrekken. Dat kan behoorlijk botsen. Je kunt enorm verlangen naar nieuwe dingen en tegelijkertijd volledig uit balans raken wanneer plannen onverwacht veranderen. Je kunt heel sociaal zijn en daarna compleet uitgeput thuiskomen. Je kunt uren praten over iets waar je enthousiast over bent en vervolgens moeite hebben met een oppervlakkig gesprek over koetjes en kalfjes. Ook hier kunnen vrouwen jarenlang leren camoufleren. Ze analyseren sociale situaties, kijken naar anderen en passen hun gedrag aan. Dat kan van buitenaf heel soepel lijken. Alleen kost soepel soms ontzettend veel energie.
Hoogsensitiviteit: alles komt wat harder binnen
Hoogsensitiviteit is weer iets anders. Een hoogsensitief persoon verwerkt prikkels vaak diepgaand. Geluid, licht, geuren, drukte, emoties en subtiele veranderingen in de omgeving kunnen sterk binnenkomen. Je merkt bijvoorbeeld meteen dat iemand anders doet dan normaal. Hoogsensitiviteit kan voorkomen bij mensen met ADHD of autistische kenmerken, maar het staat daar los van.
Hoogbegaafdheid: slim zijn is slechts een deel van het verhaal
Ook hoogbegaafdheid wordt vaak teruggebracht tot één ding: een hoog IQ. Daarmee doe je hoogbegaafdheid behoorlijk tekort. Een snel denkend brein, sterke nieuwsgierigheid, een enorme behoefte aan uitdaging, veel associaties, snel verbanden leggen en een sterke behoefte aan betekenis kunnen allemaal een rol spelen. Een hoogbegaafde vrouw kan tijdens een vergadering al drie stappen verder zijn terwijl de rest nog bij stap één zit. Dat kan handig zijn. Het kan ook behoorlijk irritant zijn. Zeker wanneer je vervolgens denkt: maar waarom ziet niemand dit? Verveling kan zwaar wegen. Een omgeving die weinig uitdaging biedt kan enorm veel energie kosten, terwijl iemand juist volledig kan opbloeien wanneer ze iets mag onderzoeken, creëren of oplossen.
En dan heb je natuurlijk nog de combinaties
Dan wordt het al helemaal interessant. Je kunt bijvoorbeeld razendsnel denken en toch moeite hebben met plannen. Je kunt enorm veel aanvoelen en tegelijkertijd totaal vergeten waar je je telefoon hebt gelegd. Je kunt behoefte hebben aan vrijheid en tegelijk helemaal gelukkig worden van een vaste routine. Je kunt sociaal zeer vaardig zijn en sociale contacten toch ontzettend vermoeiend vinden.
Neurodiversiteit betekent dat jouw brein bepaalde dingen anders verwerkt en heeft ook prachtige kanten! Creativiteit. Humor. Intuïtie. Diepgang. Een enorme drive. Anders durven denken. Verbanden zien. Intens kunnen genieten. Een sterke rechtvaardigheidszin. Veel voelen. Veel begrijpen. Dingen vanuit een verrassende hoek bekijken.
Zie deze blog als een spiegel
De kunst is ontdekken welk plaatje bij jou past. Misschien herken je vooral dat je jezelf jarenlang hebt afgevraagd waarom sommige dingen zoveel meer moeite kosten dan je omgeving lijkt te hebben. Zie deze blog vooral als een uitnodiging om verder te kijken. Een paar herkenbare kenmerken zeggen op zichzelf weinig. Weet dat iemand met een neurotypisch brein natuurlijk ook eigenaardigheden, sterke kanten en uitdagingen heeft. Het verschil zit vooral in de manier waarop aandacht, prikkels, sociale informatie en dagelijkse taken doorgaans worden verwerkt. Soms is een diagnose helpend. Vaak geeft vooral inzicht al enorm veel ruimte.
Want wanneer je begrijpt waarom je doet wat je doet, ontstaat er ruimte voor een interessante vraag: Wat heb ik eigenlijk nodig om goed te functioneren op de manier die bij míj past? Dat is wat mij betreft een veel betere vraag dan: “Hoe zorg ik ervoor dat ik eindelijk eens normaal ga doen?” Want waarschijnlijk ben je al heel normaal, trouwens, wat is normaal :)
Sinds ik heb ontdekt dat ik ADHD-C heb, snap ik waarom ik doe wat doe, waarom ik dingen niet doe ik ik zou moeten doen, waarom ik vaak klungel, wat maakt dat ik heel vaak dingen kwijt ben, hoe het komt dat ik 'tig' hobby's heb en alles van mijn vakgebied interessant vindt. Maar ook hoe het komt dat ik altijd in oplossingen denk en toch altijd beren op de weg zie. Hoe het komt dat ik altijd in ben voor verassingen en nieuwe dingen en wat maakt dat ik overal gewoon aan begin en dan gaandeweg wel leer wat ik wel of nog niet onder de knie heb. Sinds ik het weet stoor ik me minder aan mezelf en lach vaker om mijn onhandige acties. Ook het feit dat ik niet zo goed ben in het onderhouden van sociale contacten begrijp ik nu:
Uit het zicht, is uit het bestaan
Gabor Maté koppelt dit aan objectpermanentie: wat op dat moment buiten beeld is, verdwijnt als het ware ook uit mijn aandacht. De was die nog in de machine zit, of mijn lunch die onderin mijn tas verdwenen is, bedenken dat ik nog een vriendin wil bellen en het vervolgens niet doen. Dat heeft niets met slordigheid of onverschilligheid te maken, maar met de manier waarop mijnbrein aandacht en informatie verwerkt. Ik heb nu een widget op mijn telefoon met de namen van mensen die ik belangrijk vind en dat helpt.